Một trong những điều lầm tưởng tai hại nhất mọi người thưởng bảo nhau là không phải ai cũng có “khiếu sáng tạo”. Một vài người có, một vài người không. Tuy nhiên nhiều thập kỷ qua, rất nhiều các nghiên cứu về lĩnh vực sáng tạo cho thấy điều này hoàn toàn vô căn cứ. Trong một hoàn cảnh hay cơ hội phù hợp ai cũng có thể sáng tạo.

Để chắc chắn điều này, bạn có thể rủ rê ăn trưa cùng một người được cho là “kém sáng tạo’ nhất trong công ty. Một người mà nhìn từ ngoài vào trong chẳng có vẻ gì là sáng tạo. Tuy nhiên, bạn sẽ tìm thấy một vài niềm đam mê ẩn dấu nào đó mà người này chỉ theo đuổi ngoài giờ làm việc. Và chỉ có ngoài giờ làm thì họ mới mặc sức thể hiện mình. Làm cho cái năng lượng sáng tạo đó bùng phát. Còn trong giờ làm, họ khép mình lại thế thôi.

Bí quyết để có thể “mở khóa” sáng tạo đó là không cần phải đi tìm những dân sáng tạo “xịn sò”. Mà hãy kích hoạt “kho sáng tạo”. Từ những cộng sự đang làm việc cho chính bạn. Một số nghiên cứu về sáng tạo đã cho thấy rằng không có cái gọi là “tố chất sáng tạo” để dẫn đến những sản phẩm sáng tạo thành công. Mà là những điều rất bình thường chúng ta hoàn toàn có thể áp dụng cho team của mình.

Và đây là những gì chúng ta có thể làm:

Trau dồi chuyên môn

Một trong những điều mà các nhà nghiên cứu sáng tạo đã tìm thấy trong nhiều thập kỷ qua. Là am hiểu chuyên môn là thứ cực kỳ cần thiết để tạo ra những sản phẩm sáng tạo bậc thầy. Tuy nhiên, chuyên môn cần phải được trau dồi cụ thể cho một lĩnh vực nào đó. Vì thế, bước đầu tiên để vươn tới sự sáng tạo đó là hãy trở thành một chuyên gia trong một lĩnh vực cụ thể.

Khả năng chuyên môn được đánh giá quan trọng bởi vì bạn phải là một chuyên gia trong lĩnh vực đó thì mới thấu hiểu được vấn đề nào là cốt yếu. Điều nào là quan trọng để đưa ra những giải pháp mới. Lấy ví dụ như Einstein. Ông đã nghiên cứu Vật lý ròng rã nhiều năm liền để có thể hiểu được mô hình vật lý cơ bản về thời gian. Và không gian trước khi ông tìm ra được lỗ hổng của chúng.

Training professional work ( ai-cung-co-the-sang-tao )

Training professional work ( ai-cung-co-the-sang-tao )

Vậy làm thế nào để trau dồi chuyên môn? Chuyên gia về Performance, Anders Ericsson đã nghiên cứu vấn đề này trong nhiều thập kỷ. Và thấy rằng yếu tố quan trọng chính là phải thực hành thường xuyên. Bạn cần phải xác định các yếu tố cần có của một kỹ năng. Đưa ra những buổi tranning thường xuyên và khuyến khích nhân viên cải thiện những mảng mình còn yếu. Điều này sẽ tốt hơn nhiều so với những buổi tranning “nhỏ giọt” mà hầu hết các công ty đều mắc phải.

Ví dụ, một kỹ năng mà Amazon đã xác định là rất quan trọng là kỹ năng viết. Các nhân viên đều phải viết một bản ghi nhớ 6 trang. Kể cả khi giới thiệu tính năng cho một sản phẩm, xuyên suốt sự nghiệp của họ. Họ nhận được sự huấn luyện bài bản kịp thời. Và luôn được nhắc rằng phải viết tốt hơn nữa nếu muốn thăng tiến trong công việc.

Các công ty có thể theo đuổi chính sách “bản ghi nhớ 6 trang” này của Amazon. Nhưng một thứ ko thể dễ bắt chước được đó là sự cam kết thực hiện chính sách này một cách kiên trì vốn đã được Amazon đưa lên hàng ưu tiên trong hơn thập kỷ qua.

Khuyến khích sự khám phá

Trong khi chuyên môn sâu rộng là vô cùng cần thiết cho sự sáng tạo nhưng vẫn chưa đủ. Khi quan sát các sản phẩm sáng tạo bậc thầy. Chúng ta sẽ thấy được một sự thật rằng chất liệu tạo nên sự sáng tạo thường đến từ bên ngoài lĩnh vực mà ta am hiểu. Nó thường là những mảnh ghép khác nhau. Rất ngẫu nhiên biến một sản phẩm thông thường thành một sản phẩm khác biệt.

Ví dụ, một chuyến viếng thăm viện bảo tàng tình cờ đã truyền cảm hứng cho Picasso để ông ra đời những tác phẩm mang xu hướng. African style, Charles Darwin đã dành nhiều năm nghiên cứu hóa thạch và sự tiến hóa. Cho đến khi ông “bén duyên” với một học thuyết kinh tế có tuổi đời 40 năm của Thomas Malthus để ra đời Lý thuyết về chọn lọc tự nhiên của ông. Einstein đã có những bước ngoặt quan trọng trong Thuyết tương đối đặc biệt nhờ vào những lý thuyết của David Hume.

Encourage discovery (ai-cung-co-the-sang-tao )

Encourage discovery (ai-cung-co-the-sang-tao )

Gần đây hơn, một nhóm các nhà nghiên cứu đã phân tích 17.9 triệu bài báo khoa học. Đã cho thấy những thành tựu đáng nhớ đều đến từ một nhóm chuyên gia trong một lĩnh vực làm việc với các chuyên gia ở những lĩnh vực khác. Chính nhờ sự kết hợp từ chuyên môn, sự khám phá, sự cộng tác. Đã dẫn đến những ý tưởng sáng tạo khác biệt và ấn tượng.

Đó cũng triết lý mà Google đã triển khai cho tổ chức của mình bằng việc thực thi chính sách “20% time” . Có chức năng như một “cỗ máy tìm kiếm” ý tưởng mới thực hiện bởi con người. Chính sách này cho phép các nhân viên của Google làm việc với những dự án “xa lạ” với các công việc thường nhật trong 20% thời gian. Với cách làm này, những nhân viên có kinh nghiệm và chuyên môn khác nhau.  Họ có thể kết hợp làm cùng nhau theo một cách rất khác trong một công ty đề cao sáng tạo như Google.

Áp dụng vào sư tiến bộ của công nghệ

Trong cuốn tiểu sử gần đây của Walter Isaacson viết về Leonardo da Vinci. Ông thuật lại cách mà vị bậc thầy thời trung cổ nghiên cứu thiên nhiên. Từ giải phẫu học đến lịch sử địa chất, để phản ánh vào các tác phẩm nghệ thuật của ông. Bấy giờ Da Vinci rõ ràng là một thiên tài thời đó. Nhưng hãy nghĩ xem ông sẽ làm việc hiệu quả hơn thế nào khi được trang bị một công cụ tìm kiếm ra trò?

Một trong những khía cạnh bị bỏ sót của những tiến bộ đó là công nghệ có khả năng nâng cao năng suất. Một phần là do công nghệ có khả năng giúp chúng ta trau dồi kiến thức chuyên môn, tìm hiểu các lĩnh vực lân cận dễ dàng hơn. Ngoài ra thì công nghệ còn giúp chúng ta tiết kiệm được nhiều thời gian hơn để giúp ta dấn thân vào các thử nghiệm.

Apply technology to work

Apply technology to work

Bạn có thể tìm thấy được ý nghĩa này thông qua quan sát cách mà Pixar đã làm. Vốn khởi đầu là một công ty công nghệ, Pixar những ngày đầu thực hiện việc quay thủ công các đoạn phim ngắn để minh họa cho tính năng của phần mềm làm phim animation của mình. Tuy nhiên, trong thời gian họ thử nghiệm với công nghệ. Họ cũng nhận ra là họ đang thử nghiệm với khả năng kể chuyện (storytelling). Và chính những thử nghiệm này đã đưa họ trở thành một trong những hãng phim được ca ngợi nhiều nhất lịch sử.

Founder của Pixar, Ed Catmull đã kể trong cuốn hồi ký của mình, quyển Creativity Inc. rằng (tạm dịch): “Tất cả chúng tôi, khi bắt đầu, luôn bị mắc kẹt. Nhiệm vụ của chúng tôi là tháo gỡ những thứ đang mắc kẹt đó. Quả thật là rất khó khăn.” Công nghệ khiến cho việc lặp đi lặp lại các thử nghiệm trở nên dễ dàng hơn, và đó cũng là tiền đề để các tác phẩm sáng tạo trở nên khả thi hơn.

Tán thưởng cho nỗ lực kiên trì

Chúng ta đều nghĩ rằng sáng tạo là một thứ gì đó “rất lung linh” và đơn giản. Tuy nhiên nó không hẳn là như vậy. Trong cuốn sách của mình, Catmull đã gọi những ý tưởng ban đầu là “những đứa trẻ xấu xí”. Và nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo vệ chúng khỏi việc bị đánh giá quá nhanh. Tuy nhiên thực tế đa số các công ty đều làm ngược lại. Hiện nay, trong một số tổ chức, bất kỳ ý tưởng ban đầu nào nghe có vẻ “sai sai” đều sẽ bị “dìm chết” ngay lập tức.

Nắm bắt được xu hướng, công ty IBM có một bộ phận chuyên nghiên cứu và theo đuổi những ý tưởng. Nghe có vẻ kỳ quặc từ ban đầu trước khi chúng có thể bán ra thị trường. Môt nhóm tại IBM đã thành công khi thực hiện “Viễn tải lượng tử” (quantum teleportation) đầu tiên vào năm 1993 khi công ty ở trong tình trạng khó khăn.

Praise the effort

Praise the effort

Tuy nhiên, nghiên cứu này không quá đắt đỏ và công ty tiếp tục hỗ trợ xuyên suốt trong 25 năm qua. Ngày nay, IBM như là một biểu tượng dẫn đầu về Lượng tử máy tính (quantum computing). Với giá trị thị trường hàng tỉ đô. Bởi vì họ đã bền bỉ theo đuổi nó, dẫn đến thành công hôm nay. Đó là lý do tại sao IBM, mặc dù có những thăng trầm. Nhưng vẫn là một công ty có lợi nhuận cao trong khi rất nhiều đối thủ cũ của họ đã rời bỏ từ lâu.

Kevin Ashton, người đầu tiên nảy ra ý tưởng về chip RFID. Đã viết trong cuốn sách “How to Fly a Horse” của mình rằng (tạm dịch): “Sáng tạo là một hành trình dài, trong đó hầu hết các ngã rẽ đều sai và hầu hết các kết thúc đều chết. Điều quan trọng nhất mà người sáng tạo làm là cứ bước đi. Điều quan trọng nhất mà họ không làm là từ bỏ.”

Nhưng hầu như các tổ chức thường hay bỏ cuộc. Họ luôn muốn rằng “những đứa trẻ” kia phải hoàn hảo ngay từ đầu. Họ xem sáng tạo như một sự kiện hơn là một quá trình. Họ không đầu tư vào chuyên môn, tìm tòi khám phá, họ từ chối những ngã rẽ và ngõ cụt. Vậy trong chúng ta có còn thắc mắc rằng tại sao có quá ít những sản phẩm đẹp và khác biệt không?

Dịch bởi Văn Anh & Phan Hạnh
Nguồn dịch: anhmarketer.com
Bài dịch gốc: Ai cũng có thể sáng tạo

Nguồn dịch gốc: Set the Conditions for Anyone on Your Team to Be Creative – HBR